راهکارهای قرآنی برای مصونیت از چشم زخم

بوسیله موسسه فرهنگی اسم اعظم به روز رسانی شده در بهمن 29, 1404 5,199 0

راه های دفع چشم زخم

آفت چشم زخم

اصل وجود چشم زخم براساس آموزه‌های وحیانی قطعی است، چنان‌که در روایات متعددی آمده است: «العین حق»؛ یعنی وجود چشم زخم حق است و واقعیت دارد (مستدرک الوسایل، ج 1، ص 422). در تاریخ صدر اسلام نقل شده که گروهی از طایفه بنی‌اسد به چشم زخم معروف بودند و در شأن نزول آیه 51 سوره قلم که به آیه «وَإِن یَکَاد» معروف است، بسیاری از مفسران این مطلب را نقل کرده‌اند (بحارالانوار، ج 6، ص 39).

همچنین حضرت یعقوب (ع) به فرزندان خود سفارش می‌کند که از درهای مختلف و به صورت پراکنده وارد شهر شوند تا از چشم زخم در امان باشند (یوسف، 67). از سوی دیگر، تجربه انسانی نیز وجود چنین امری را تأیید می‌کند؛ اما آنچه باید بدان توجه داشت، جلوگیری از افراط جامعه در این مقوله است؛ زیرا بسیاری از وقایعی که مستند به چشم زخم نیستند، به آن نسبت داده می‌شوند.

بنابراین، نباید هر اتفاقی که رخ می‌دهد را بدون علت‌یابی و ریشه‌یابی به چشم زخم نسبت داد، آن هم با اشاره به شخص خاصی که دارای چشم زخم معرفی می‌شود. چنین برخوردی می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد فتنه، قطع ارتباط با رحم و سلب اعتماد نسبت به دیگران شود.

نگاه‌های اسرارآمیز؛ چشم زخم و سحر

از انواع دیگر نگاه‌ها می‌توان به نگاه‌های اسرارآمیز و فسونگری مانند چشم زخم و سحر اشاره کرد که شخص را مسحور می‌کند و رفتار یا نگرش او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سحر به معنای نشان دادن باطل به صورت حق است (معجم مقاییس اللغه، ج 3، ص 138) و به اشکال گوناگونی انجام می‌گیرد. یکی از روش‌های معروف آن، سحر از طریق چشم است؛ زیرا سحر در اصل، تصرف در ادراک و تغییر در دید ظاهری یا تأثیرگذاری بر فکر و قلب انسان‌هاست. در این حالت، فرد مسحور همان چیزی را می‌بیند یا می‌اندیشد که ساحر در او القا کرده است.

سحر با توسل به اسباب و وسایل خاصی که در منابع مربوط ذکر شده، یا از طریق تردستی و حیل پنهان از چشم‌ها انجام می‌شود (التحقیق، ج 5؛ التفسیر الکبیر، ج 3).

سحر در گزارش‌های قرآنی

گزارش‌های قرآنی نشان می‌دهد که سحر در میان اقوام گذشته، به‌ویژه بابلیان (بقره 102)، قبطيان (یونس 77 و 81؛ قصص 36 و 37) و یهودیان وجود داشته است. خداوند در آیات 116 تا 118 سوره اعراف به سحر چشمان اشاره می‌کند:

«سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ…»

این آیات نشان می‌دهد که تصرف در چشمان مردم موجب هراس و اختلال در تشخیص حق و باطل می‌شود. همچنین در آیه 66 سوره طه آمده است:

«يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى»

که بیانگر تصرف در تخیل از طریق سحر است. حتی حضرت موسی (ع) نیز دچار حالت خوف شد (طه، 67).

از آیات سوره شعراء نیز استفاده می‌شود که سحر در چشم، تخیل و قلب مردم تصرف می‌کند. آیه 102 سوره بقره نیز نشان می‌دهد که سحر در میان بابلیان به عنوان قدرتی شناخته شده بود و مردم از آن برای ایجاد جدایی میان زن و شوهر استفاده می‌کردند.

به همین دلیل، آموزش و به‌کارگیری سحر حرام شمرده شده است. برای ابطال سحر باید به خداوند پناه برد (یونس 81؛ فلق 1 و 4). واژه «اعوذ» به معنای پناه بردن برای دفع شرور از جمله سحر ساحران است (الميزان، ج 20، ص 392).

چشم زخم در قرآن

چشم زخم به معنای آسیبی است که از چشم بد به انسان می‌رسد (فرهنگ فارسی، ج 1، ص 1290). آیات 51 سوره قلم و 67 سوره یوسف بر امکان آسیب از طریق نگاه دلالت دارند.

در آیه 51 سوره قلم آمده است:

«لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ»

واژه «زلق» به معنای لغزاندن است (لسان العرب، ج 6، ص 70)؛ یعنی کافران می‌خواستند با نگاه‌های خود به پیامبر (ص) آسیب برسانند.

برخی مفسران گفته‌اند آیه «وَ مِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ» شامل عائن نیز می‌شود؛ زیرا چـشم زخم نوعی از حسد نفساني است (الميزان، ج 20، ص 393).

تحلیل علمی و روانی چشم زخم

اگرچه حقیقت این مسئله از دیدگاه علم به طور کامل روشن نیست، اما برخی نظریه‌ها وجود نیرویی خاص در بعضی چشم‌ها را مطرح کرده‌اند. گفته شده در برخی افراد نیروی مغناطیسی خاصی نهفته است که می‌تواند تأثیرگذار باشد. نمونه‌ای از این پدیده، خواب مغناطیسی است که از طریق تمرکز نگاه انجام می‌گیرد.

برخی این انرژی را مشابه اشعه لیزر دانسته‌اند که اگرچه نامرئی است، اما می‌تواند تأثیرگذار باشد (تفسير نمونه، ج 24، ص 426). همچنین گفته شده روح انسان بر اثر ریاضت به درجه‌ای می‌رسد که آثاری در جسم یا حتی در نگاه ایجاد می‌کند.

بنابراین، هرچند مسئله از جهت علمی به طور کامل روشن نیست، اما دلیل عقلی قطعی برای انکار آن وجود ندارد. علامه طباطبایی نیز در تفسير الميزان (ج 19) بیان می‌کند که دلیلی برای انکار چشم زخم و خرافی دانستن آن وجود ندارد.